Dijital Ebeveynlik ve Bebeği Olan Anneler İçin Beslenme Önerileri: Beslenmeye Yönelik Kazandırılacak Davranışlar
Dünya genelinde çocukların beslenme kalitesi düşüktür. Mevcut beslenme biçimleri, sebze ve tam tahıllar gibi gıdaların yetersiz alımı ile birlikte besin değeri düşük gıda ve içeceklerin aşırı alımı ile karakterizedir. Beslenme kalitesinin düşük olması; aşırı kilo alımı gibi kronik hastalık risk faktörleri ve daha düşük çocuk gelişimi sonuçları ile ters orantılıdır. Çocukların optimal büyüme, sağlık ve gelişimini desteklemek için ne yedikleri ve içtikleri konusunda kaliteyi iyileştirmek, çocukların yaşadığı, öğrendiği ve oynadığı ortamlarla ilgili olabilmektedir. Uygun çocuk beslenmesi, yaşamın ilerleyen dönemlerinde kronik hastalıkları önlemede temeldir.
Çocukların sosyal, duygusal, psikolojik, zihinsel ve fiziksel gelişimlerini pek çok açıdan etkileyebilecek olan bu konuda ebeveynlerin çocukların dijital dünyasında iyi birer rehber olabilmesi ve teknolojinin doğru kullanım tarzlarını çocuklarına aşılayabilmeleri için sahip olmaları gereken özellikler “dijital ebeveynlik” kavramını doğurmuştur. Günümüzde beslenme eğitimine yönelik dijital yaklaşımlar geleneksel yaklaşımlardan daha anlamlı ve etkili bulunmaktadır. İnternet, tele sağlık, oyun, sosyal medya, mobil uygulamalar ve giyilebilir cihazlar sağlığı teşvik etmek için kullanılan ve çeşitli etkilere sahip birkaç dijital platformlardır. Dijital sağlık da, çocukların diyet kalitesini iyileştirmek için ebeveynleri desteklemenin erişimini, katılımını ve yoğunluğunu artırma fırsatı sunmaktadır. Dijital çağın hızla gelişen dinamikleri, ebeveynlik pratiklerini ve özellikle çocuk beslenmesi konusunda alışkanlıkları önemli ölçüde dönüştürmüştür. Teknolojik araçların ve dijital kaynakların ebeveynlere sunduğu bilgi ve destek, annelerin çocuklarının sağlıklı büyüme ve gelişim süreçlerinde etkin kararlar almasına olanak sağlamaktadır. Ancak, dijital ebeveynlik ile birlikte gelen bilgi yoğunluğu, ebeveynlerin doğru ve güvenilir veriye ulaşmalarını zorlaştırabilir. Bu noktada, çocuğun beslenmesi konusunda doğru davranışların kazandırılması, hem çocuğun sağlıklı gelişimi hem de ailenin genel sağlığı açısından kritik bir rol oynamaktadır.
Bebeğin ilk 6 ayındaki beslenme önerileri: emzirmenin önemi
Bebeğin ilk 6 ayında, dünya genelindeki sağlık otoritelerinin önerdiği üzere, yalnızca anne sütü ile beslenmesi, bebek sağlığının teminatıdır. Anne sütü, bebeğin bağışıklık sistemini güçlendirir, sindirim sistemini düzenler ve psikolojik bağın güçlenmesine katkı sağlar. Emzirme sürecinde dikkat edilmesi gereken temel unsurlar arasında, annenin fiziksel ve psikolojik sağlığının korunması önemlidir. Annenin yeterli sıvı alımı ve dengeli beslenmesi, süt üretimini artıran önemli faktörlerdendir. Buna ek olarak, anneye verilen duygusal destek, annelik stresini hafifletmeye ve emzirme sürecini daha verimli hale getirmeye yardımcı olabilir.
Ek gıda sürecine geçiş ve sağlıklı beslenme alışkanlıkları
Bebeğin altıncı ayında ek gıda takviyesine başlanması, bebek beslenmesinde önemli bir dönüm noktasıdır. Ek gıdalara geçiş, yalnızca bebeğin büyüme hızına paralel olarak bir gereklilik değil, aynı zamanda doğru beslenme alışkanlıklarının kazandırılması açısından kritik bir dönemdir. Ek gıda süreci, besin çeşitliliğinin arttığı ve aile içindeki yemek alışkanlıklarının yeniden şekillendiği bir aşamadır. Bebeklere verilecek ilk ek gıdanın sebze püreleri ve meyve püresi olması, alerji riskini azaltmak ve sağlıklı beslenme alışkanlıkları oluşturmak adına önemli bir adımdır. Dijital kaynaklardan, beslenme çeşitliliği, taze gıda tercihleri ve evde doğal yöntemlerle yapılan yemeklerin bebeğe nasıl sunulacağı konusunda bilgiler alınabilir. Bebeklerin doğal gıdalara alıştırılması, ilerleyen dönemde sağlıklı yeme alışkanlıklarının temelini atmaktadır. Ek gıdaya geçiş sürecinde, bebeklerin yavaş yavaş farklı besinleri tanıyarak, her yeni gıda tek tek test edilmelidir. Ancak, bebeklerde gıda alerjileri konusunda da dikkatli olunmalıdır.
Davranışsal değişiklikler ve beslenme alışkanlıklarının kazandırılması
Bebeği olan annelere sağlıklı beslenme alışkanlıklarını kazandırmanın bir diğer önemli yönü, doğru davranışların teşvik edilmesidir. Bebeğin beslenmesinde başarı, yalnızca fiziksel gıda takviyeleriyle değil, aynı zamanda olumlu beslenme alışkanlıkları geliştirilmesiyle de doğrudan ilişkilidir.
Anneler, çocuklarının iştahını gözlemleyerek onlara uygun porsiyonlarda yemek sunmalıdır. Düzenli aralıklarla beslenme hatırlatmaları yapmak, doğru zamanlarda beslenme alışkanlıklarının pekişmesine yardımcı olabilir. Bu hatırlatmalar, çocuklarının sürekli olarak yemek yediği veya yemekten kaçındığı dönemde ebeveynlerin daha bilinçli kararlar almalarına katkı sağlar. Bebeğin yemek yeme alışkanlıkları, annelerin kendilerinin de yemek alışkanlıklarıyla doğrudan ilişkilidir. Annelere, düzenli ve dengeli bir şekilde beslenmenin, kendi sağlıklı yaşam tarzlarını oluşturmanın önemini hatırlatan dijital kaynaklar, çocuklarının beslenme alışkanlıkları üzerinde doğrudan bir etki oluşturabilir. Örneğin, annelerin sağlıklı yemek pişirme alışkanlıkları geliştirmeleri, çocuklarının da bu alışkanlıkları benimsemesine zemin hazırlar.
Teknolojik araçlarla sağlıklı beslenme eğitimi
Yemek vakitleri sırasında aile içi iletişim ve etkileşimler, hem fizyolojik hem de psikolojik sağlık açısından gelişmekte olan çocuklar üzerinde büyük etkiye sahiptir. Bir aile olarak birlikte yemek yemek, 0-3 yaş dönemdeki çocuğun ve ebeveynin sağlığı ile olumlu bir şekilde ilişkilidir. Ebeveynlerin yemek vakitleri sırasında çocuklarının yeme alışkanlıklarını izlemeleri ve sağlıklı beslenmeyle ilgili davranışları modellemeleri, çocuğun gelecekteki beslenmeyle ilgili davranışları için hayati öneme sahiptir. Aile yemek vakitlerinde elektronik elde taşınabilir cihazların kullanımı yaygın bir sorundur. Bu durum ailede sağlıksız beslenme ve çocuklarda obeziteyi artırmanın yanı sıra, neofobinin artması ve açlık olmadığında daha fazla yemek yeme gibi çocuk sağlığı davranışlarıyla da ilişkiler göstermektedir.
İnteraktif beslenme eğitimi uygulamaları ve videolar, çocuk beslenmesi konusunda doğru yöntemlerin öğrenilmesini kolaylaştırır. Ayrıca, beslenme günlüğü tutma gibi dijital araçlar, annelerin çocuklarının gelişim süreçlerini takip etmelerini ve beslenme alışkanlıklarını sistemli bir şekilde gözden geçirmelerini sağlar. Dijital ebeveynlik platformları, çocuk beslenmesinde doğru davranışların kazandırılması ve sağlıklı beslenme alışkanlıklarının oluşturulması için önemli bir araçtır. Bilimsel temellere dayalı bilgiler sunarak ve etkileşimli içeriklerle onları destekleyerek, çocukların sağlıklı büyümesi için doğru adımlar atmalarına yardımcı olur. Bu süreçte, dijital kaynakların etkin kullanımı, ebeveynlerin daha bilinçli ve sağlıklı beslenme alışkanlıkları edinmelerine olanak tanır.
Kaynakça
- Mihrshahi S, Myton R, Partridge SR, Esdaile E, Hardy LL, Gale J. Sustained low consumption of fruit and vegetables in Australian children: findings from the Australian National Health Surveys. Health Promot J Aust. 2019;30(1):83
- O’Connor, H., Willcox, J. C., de Jersey, S., Wright, C., & Wilkinson, S. A. (2024). Digital preconception interventions targeting weight, diet and physical activity: A systematic review. Nutrition & Dietetics, 81(3), 244-260.
- Iyer, A., Kent, K., Brunacci, K., Agho, K. E., & Fleming, C. A. (2024). Feeding Practices, Parent Perceptions, and Diet Diversity in a Sample of Children Aged 0–5 Years from Western Sydney, Australia: A Mixed Methods Study. Nutrients, 16(2), 198.
- Kiefner-Burmeister, A., Domoff, S., & Radesky, J. (2020). Feeding in the digital age: An observational analysis of mobile device use during family meals at fast food restaurants in Italy. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(17), 6077.
- Prowse, R., & Carsley, S. (2021). Digital interventions to promote healthy eating in children: umbrella review. JMIR Pediatrics and Parenting, 4(4), e30160.
- Branco, D., Pires, A. C., Simão, H., Gomes, A., Pereira, A., Sousa, J., … & Guerreiro, T. (2021). Exploring how a digitized program can support parents to improve their children’s nutritional habits. In Human-Computer Interaction–INTERACT 2021: 18th IFIP TC 13 International Conference, Bari, Italy, August 30–September 3, 2021, Proceedings, Part IV 18 (pp. 211-220). Springer International Publishing.